تفسیر : بســم الله الــرحمن الــرحیم
بِسْم ِاللهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ (1)
به نام خداوند بخشنده مهربان
نكته ها
* در میان اقوام و ملل مختلف ، رسم است كه كارهای مهم و با ارزش را به نام بزرگی از بزرگان خویش كه مورد احترام و علاقه آنهاست ، آغاز می كنند تا آن كار میمون و مبارك گردد و به انجام نیك رسد . مشركان به نام بت ها و طاغوت ها ، و مومنان با نام خدا و به دست اولیای خدا ، كار را آغاز می كنند . چنان كه در جنگ خندق ، نخستین كلنگ را رسول خدا (ص) بر زمین زد . 1
* بسم الله الرحمن الرحیم ، سرآغاز كتاب الاهی است . « بسم الله » نه تنها در ابتدای قرآن ، بلكه در آغاز تمام كتاب های آسمانی بوده است و در سر لوحه كار و عمل همه انبیا قرار داشت . هنگامی كه كشتی نوح (ع) در میان امواج طوفان به راه افتاد ، نوح (ع) به یاران خود گفت : سوار شوید كه «بسم الله مجریها و مرسیها »2 حركت و توقف این كشتی با نام خداست . سلیمان (ع) نیز چون ملكه سبأ را به ایمان فرا خواند ، دعوتنامه خود را با جمله « بسم الله الرحمن الرحیم »3 آغاز كرد .
* امیر مومنان علی (ع) فرمود : « بسم الله » ، مایه بركت كارها و ترك آن موجب نافرجامی است . همچنین آن حضرت به شخصی كه « بسم الله » را می نوشت ، فرمود :« جَوِّدها ؛ آن را نیكو بنویس »4 در حدیثی دیگر آمده است :»بسم الله» را فراموش نكن ، حتی در نوشتن یك بیت شعر 5
* بر زبان آوردن نام خدا در آغاز هر كاری سفارش شده است ؛ در خوردن و خوابیدن و نوشتن ، سوار شدن بر مركب و مسافرت و بسیاری كارهای دیگر . حتی اگر حیوانی بدون نام خدا ذبح شود ، مصرف گوشت آن حرام است و این رمز آن است كه خوراك انسان موحد نیز باید جهت الاهی داشته باشد .
* « بسم الله » نشان فرد مسلمان است كه باید همه كارهای او رنگ الاهی داشته باشد ؛ چنان كه محصولات و كالاهای ساخت یك كارخانه همگی نشان و علامت آن كارخانه را دارد ؛ خواه كوچك باشد یا بزرگ . نیز پرچم هر كشوری بر فراز ادارات و مدارس و پادگان های آن كشور افراشته است ؛ هم بر فراز كشتی های آن كشور در دریاها و هم بر روی میز اداری كارمندان .
* امام رضا (ع) فرمود : « بسم الله » یعنی نشان بندگی خدا را بر خود می نهم . 6
سیمای بسم الله
« بسم الله » نشانگر رنگ و صیغه الاهی و بیانگر جهت گیری توحیدی ما است .
« بسم الله » رمز توحید است . ذكر نام دیگران به جای نام خدا رمز كفر ، و قرین كردن نام خدا با نام دیگران ، نشانه شرك است . نه در كنار نام خدا و نه به جای نام او ، نام دیگری را نبریم 7.
« بسم الله » رمز بقا و دوام است ؛ زیرا هر چه رنگ خدایی نداشته باشد ، فانی است . 8
« بسم الله » رمز عشق به خدا و توكل به اوست . به كسی كه رحمان و رحیم است عشق می ورزیم و كارمان را با توكل به او آغاز می كنیم ، كه بردن نام او سبب جلب رحمت است .
« بسم الله » رمز اظهار نیاز به درگاه الاهی است .
« بسم الله » نخستین گام در مسیر بندگی و عبودیت است .
« بسم الله » مایه فرار شیطان است . كسی كه به خدا تمسك می جوید ، شیطان در او كارگر نمی افتد .
« بسم الله » عامل بیمه شدن كارها است .
« بسم الله » ذكر خدا ست ، یعنی خدایا من تو را فراموش نكرده ام .
« بسم الله » بیانگر انگیزه ماست ، یعنی خدایا هدفم تو هستی نه مردم ، نه جلوه ها و نه هوس ها .
« بسم الله » كلامی است كه سخن خدا با مردم و سخن مردم با خدا ، با آن آغاز می شود .
پیام ها:
1- آغاز كتاب با نام خدا ، یعنی هدایت تنها با استعانت از او محقق می شود : « بسم الله » ؛
2- رحمت الاهی همچون ذات او ابدی و همیشگی است : « الله الرحمن الرحیم » ؛
3- بیان رحمت الاهی در قالب « رحمان » و «رحیم » ، نشان از رحمت گسترده الاهی در دنیا و آخرت دارد : « الرحمن الرحیم » ؛
4- رحمان و رحیم در آغاز كتاب ، نشانه این است كه قرآن جلوه ای از رحمت الاهی است :» الرحمن الرحیم » ؛
--------------------------------------------------------------------------------------
1- بحار الانوار ، ج 20 ، ص 218 2- هود (11) : 41 .3- نمل ( 27) : 30 4- كنز العمال ، حدیث 29558 .
5- تفسیر برهان ، ج 1 ، ص 43 6- تفسیر نور الثقلین
7- نه فقط ذات او ، بلكه نام او نیز از هر شریكی منزه است ؛ «سبح اسم ربك الاعلی » حتی آغاز كار به نام خدا و محمد (ص) ممنوع است . اثبات الهداه ، ج 7 ، ص 482
8- قصص (28) : 88 « كل شی ءهالك الا وجهه »
با عرض سلام خدمت قرآن دوستان عزیز به حسن سلیقه شما تبریک می گویم..!